Indec > Du học Canada > Tổng quan

TỔNG QUAN

Giới thiệu đất nước – con người Canada

Lãnh thổ Canada trải dài từ Đại Tây Dương ở phía đông sang Thái Bình Dương ở phía tây, và giáp Bắc Băng Dương ở phía bắc. Về phía nam, Canada giáp với Hoa Kỳ bằng một biên giới không bảo vệ dài nhất thế giới.

Phía tây bắc của Canada giáp với tiểu bang Alaska của Hoa Kỳ. Đông bắc của Canada có đảo Greenland (thuộc Đan Mạch). Ở bờ biển phía đông có quần đảo Saint-Pierre và Miquelon (thuộc Pháp).

Nguồn gốc tên gọi Canada

Chữ Canada có nguồn gốc từ chữ kanata trong ngôn ngữ của thổ dân Huron-Iroquois, có nghĩa là “ngôi làng”, ám chỉ đến Stadacona, một địa điểm hiện tại nằm trong phạm vi Thành phố Québec. Ngày xưa, Canada thường được gọi là Dominion of Canada (Xứ tự trị Canada), nhưng hiện nay tất cả các văn kiện chính thức đều chỉ dùng tên Canada.

Lịch sử

Thời tiền sử

Theo phán đoán của các nhà sử học và khảo cổ học, người thổ dân Canada (Indian) là các tộc người du mục đến từ khu vực Ấn Độ-Tây Tạng-Trung Quốc. Khoảng 10.000 đến 12.000 năm TCN, những người này đã đến châu Mỹ.

Vì những lý do như bị kẻ thù đuổi, săn bắt sinh vật, hay tìm nơi ở mới, họ đã tình cờ băng qua lớp băng đá trên eo biển Bering để đến Alaska. Từ đây, họ tiếp tục di cư đến khắp châu lục Bắc Mỹ, biển Caribbean và Nam Mỹ, phát triển ra thành hàng chục ngàn bộ tộc mới.

Còn người Inuit được cho là xuất sứ từ khu vực Siberia, Nga. Họ cũng di cư qua eo Bering, nhưng lại định cư hoàn toàn ở miền Bắc Canada, từ vĩ tuyến 60° trở lên.

Khoảng năm 1000, một vài người Viking ở Bắc Âu đã đặt chân đến Newfoundland. Nhưng họ không định cư mà trở về nước.

Thời thực dân Châu Âu

Khoảng cuối thế kỷ 15, một vài nhà thám hiểm châu Âu đã theo chân Christopher Columbus thám hiểm châu Mỹ.

Năm 1497, John Cabot khám phá Newfoundland và tuyên bố thuộc về vùng đất đó thuộc về Anh. Năm 1534, Jacques Cartier tìm ra khu vực sông Saint-Laurent cho Pháp. Năm 1603, Samuel de Champlain đã thành lập khu dân cư đầu tiên, thành Québec trên bờ sông Saint-Laurent và trở thành thống đốc Tân Pháp (Nouvelle-France) tại Bắc Mỹ.

Các công ty Anh và Pháp đến Bắc Mỹ trao đổi, buôn bán với dân bản địa, mặt hàng quan trọng nhất là lông thú. Từ đó các cuộc tranh chấp đất đai và giành quyền kiểm sát giao thương diễn ra liên tục. Bộ tộc Huron thân với Pháp bị tiêu diệt bởi bộ tộc Iroquois thân với Anh.

Thuộc địa Pháp liền bị đẩy vào thế nguy hiểm. Vua Pháp nhanh chóng ra nhiều chính sách để thu hút thêm dân nhập cư vào Tân Pháp. Năm 1760, dân số Tân Pháp đã tăng lên 70.000.

Năm 1756, cuộc Chiến tranh 7 năm giữa thuộc địa Pháp và thuộc địa Anh ở châu Mỹ nổ ra. Năm 1759, tướng James Wolfe của Anh dẫn quân tấn công thành Québec của lãnh chúa Pháp Louis Joseph de Montcalm-Gozon và chiến thắng. 1760, thành Montréal của Pháp bị Anh thu phục. 1763, Anh và Pháp ký hòa ước. Pháp nhường toàn bộ thuộc địa Bắc Mỹ cho Anh.

Thời thực dân Anh

Tân Pháp sau khi thuộc về Anh được đổi tên thành Quebec. Người dân (nói tiếng Pháp) và chính quyền (tiếng Anh) chống đối lẫn nhau. Thống đốc James Murray đã giải quyết bằng cách bỏ bớt các luật lệ của người Anh và ban cho người nói tiếng Pháp nhiều quyền hơn.

1774, Guy Carleton được vua Anh giao quyền thống đốc và đã ra Đạo luật Quebec (Quebec Act). Theo đó, dân Pháp chiếm đa số sẽ có quyền hơn trong chính phủ. Điều này gây bất mãn cho nhiều người gốc Anh.

Năm 1776, Hoa Kỳ giành được độc lập, những người trung thành với vua Anh nhưng không muốn chống đối đã di cư đến Québec. Dân số Anh tăng lên đáng kể ở đây, và Đạo luật Hiến pháp ra đời.

Nó chia đôi Québec làm hai tỉnh: Thượng Canada (Upper Canada, là Québec ngày nay) của dân nói tiếng Pháp và Hạ Canada (Lower Canada, là Ontario ngày nay) của dân nói tiếng Anh.

Năm 1838, cuộc nổi loạn giữa dân Anh và Pháp ở hai tỉnh Thượng và Hạ diễn ra. Hai dân tộc đánh nhau loạn xạ giữa các đường phố, số người chết rất cao. Điều này khiến vua Anh cử Lord Durham sang Canada.

Durham đã ra Đạo luật Hợp nhất (Act of UNI0N). Đạo luật này nhập hai tỉnh Canada thành một. Durham mong rằng như vậy có thể làm cho dân Pháp bị đồng hóa và sẽ dễ dàng cai trị hơn. Dân nói tiếng Pháp chống đối chính phủ và tìm nhiều cách để duy trì văn hóa Pháp.

Năm 1858, Anh mở ra thêm thuộc địa British Columbia ở bờ biển Thái Bình Dương, nằm ở Tây Bắc của Bắc Mỹ.

Thành lập liên bang

Ngày 1 tháng 7 năm 1867, John Alexander Macdonald đã khánh thành Nước Tự trị Canada (Dominion of Canada) theo Đạo luật Anh Bắc Mỹ (British North America Act). Canada lúc bấy giờ gồm bốn tỉnh: Ontario, Québec, Nova Scotia và New Brunswick.

1870, Manitoba gia nhập Canada. 1871, British Columbia gia nhập. 1873, Prince Edward Island gia nhập. 1905, Alberta và Saskatchewan gia nhập. 1949 Newfoundland gia nhập.

1982, Đạo luật Canada (Canada Act) được thông qua. Québec là tỉnh bang duy nhất không đồng ý thông qua. Đàm phán Hồ Meech (Meech Lake Accord) giữa thủ tướng Brian Mulroney và thủ hiến Québec Robert Bourassa nhằm thuyết phục tỉnh này ký vào đạo luật thất bại.

Dân số và thành phần dân tộc

Dân số Canada năm 2005 được ước lượng vào khoảng 32 triệu người. Dù là một nước có diện tích lớn thứ hai thế giới – khoảng 10 triệu km² – nhưng mật độ dân số của Canada lại cực thấp – khoảng 4 người/km². Canada lớn hơn Hoa Kỳ nhưng dân số chỉ bằng 1/9 của Hoa Kỳ.

Trước thế kỷ 19, toàn bộ dân Canada đều là người thổ dân, người Anh và người Pháp. Mãi cho đến Đệ Nhị Thế Chiến, dân Scotland, Ireland và Đông Âu bắt đầu nhập cư vào Canada. Từ năm 1945, diện mạo văn hoá sắc tộc của Canada phát triển phong phú hơn do số lượng di dân từ Nam Âu, Nam Mỹ, quần đảo Caribbean, Trung Đông và Châu Á-Thái Bình Dương càng ngày càng tăng. Ngày nay dân Canada hầu như đến từ khắp nơi trên thế giới.

Theo kết quả điều tra dân số gần đây nhất, hơn 50% dân số có nguồn gốc không phải là Anh hay Pháp. Trong số đó, số người không phải là dân da trắng chiếm 13%; các thổ dân, chiếm 3%; gốc người Scotland chiếm 14%; gốc người Ireland chiếm 13%; gốc Đức chiếm 9,25% và gốc Ý 4,3%. Con số này sẽ còn tăng thêm nữa theo quá trình “toàn cầu hóa” hiện nay.

Ngôn ngữ

Hai ngôn ngữ chính thức của Liên bang Canada là tiếng Anh và tiếng Pháp. Gần 60% dân Canada có tiếng mẹ đẻ là tiếng Anh, 22% là tiếng Pháp. Đại đa số người nói tiếng Pháp sống tại tỉnh bang Québec, sau đó là các tỉnh bang Ontario, New Brunswick và Manitoba. Một số ngôn ngữ của các thổ dân cũng được xem là ngôn ngữ chính thức tại các lãnh thổ tự trị, đặc biệt là tiếng Inuktitut.

Rất nhiều thứ tiếng của các thổ dân đã bị mai một hay đang đi đến tình trạng đó. Những tiếng khác được nhiều người nói là: tiếng Ý, tiếng Đức, tiếng Quan Thoại, tiếng Quảng Đông, tiếng Tây Ban Nha.

Québec là tỉnh bang độc nhất ban hành một đạo luật bảo vệ tiếng Pháp, mục đích để bảo vệ sắc thái văn hóa đặc biệt nhất Bắc Mỹ của họ. Tuy nhiên quyền lợi về ngôn ngữ và giáo dục của các cộng đồng nói tiếng Anh và các tiếng thổ dân cũng được bảo vệ. Ngoài ra, dân chúng có quyền dùng hoặc tiếng Anh hoặc tiếng Pháp trong khi giao tiếp với chính phủ.

Kinh tế

Canada là một quốc gia phát triển (thuộc G8) và có nguồn năng lượng tự cung tự cấp. Nền kinh tế chính của Canada dựa trên các tài nguyên thiên nhiên. Bạn hàng xuất cảng lớn nhất của Canada là Hoa Kỳ, tiếp theo là Nhật Bản và Anh. Bạn hàng nhập cảng gồm Hoa Kỳ, Trung Quốc và Mexico.

Canada là thành viên của G8 và nhóm NAFTA (North-American Free Trade Association). Về phía Âu Châu, Canada thuộc nhóm Tổ chức Minh ước Bắc Đại Tây Dương (NATO); về phía Á Châu, Canada thuộc nhóm Hợp tác Kinh tế Châu Á-Thái Bình Dương (APEC).

Canada có chân trong Liên Hiệp Quốc và rất nổi tiếng trên thế giới về vấn đề bảo trì hòa bình tại những vùng căng thẳng vì chiến tranh.

Chính trị

Canada là một liên bang bao gồm 10 tỉnh bang (province) và 3 lãnh thổ (territory). Liên bang Canada là một liên bang dựa lên nền quân chủ lập hiến và chế độ dân chủ nghị viện.

Nguyên thủ quốc gia của Canada là Nữ hoàng Elizabeth Đệ Nhị, ngự trị tại Anh. Với đề nghị của chính phủ Canada, Nữ hoàng cử một người dân Canada làm đại diện cho mình gọi là Toàn Quyền (Governor General of Canada; Gouverneure générale du Canada), hay tôn trọng gọi Đại diện Nữ hoàng. Chính phủ của Canada được lập bởi Quốc hội (Parliament of Canada; Parlement du Canada) do dân bầu lên.

Quốc hội bao gồm hai viện: Thượng Viện (Senate; Sénat) dùng để đại diện các vùng, các tỉnh bang và các sắc thái văn hóa khác nhau trong xã hội, Hạ Viện (House of Commons; Chambre des communes) dùng để đại diện toàn thể dân chúng. Nhiệm vụ của Quốc hội là soạn thảo và ban hành các sắc luật để Chính phủ thi hành.

Đứng đầu Chính phủ là Thủ tướng (Prime Minister; Premier ministre). Thủ tướng điều khiển Chính phủ và là chủ tọa của một Nội các (Cabinet) bao gồm nhiều Bộ trưởng (Minister) và những người cố vấn.

Trong những buổi họp của Quốc hội, Chính phủ bắt buộc phải trả lời những câu hỏi của các phe đối lập, nhất là phe Đối lập Chính thức (Official Opposition; L’Opposition Loyale de Sa Majesté), về các chương trình hành động của họ. Những cuộc điều trần trước Quốc hội này có thể đưa đến sự bất tín nhiệm – và lật đổ – Chính phủ. Khi Chính phủ bị lật đổ thì Quốc hội cũng bị giải tán. Dân chúng sẽ bầu một Quốc hội mới để thành lập Chính phủ mới.

Canada hiện có 4 chính đảng lớn nhất: Đảng Bảo Thủ (Conservative Party), Đảng Tự Do (Liberal Party), Đảng Tân Dân Chủ (New Democratic Party) và Khối Québéc (Bloc Québécois).

Quân sự

Lực lượng quân đội quốc phòng của Canada được gọi là Quân đội Canada (Canadian Armed Forces). Canada là thành viên của NATO (Khối hiệp ước Bắc Đại Tây Dương). Trong tổ chức này, quân đội Canada được gọi là Lực lượng Canada.

Lực lượng Canada từng phục vụ trong các cuộc chiến lớn như Chiến tranh Nam Phi, Đệ Nhất Thế Chiến, Đệ Nhị Thế Chiến, Chiến tranh Triều Tiên, Chiến tranh Việt Nam, Chiến tranh Vùng Vịnh và Chiến tranh Afghanistan.

Lực lượng Canada còn được Liên Hiệp Quốc giao sứ mệnh bảo vệ hòa bình từ năm 1956, và đã hoàn thành được 42 sứ mệnh khác nhau trên khắp thế giới. Cuối Đệ Nhị Thế Chiến, Canada là nước có lực lượng quân sự mạnh thứ tư trên thế giới.

Văn hoá

Canada là một nước đa văn hóa. Nhất là ở các thành phố lớn như Toronto, Montréal, Vancouver, sự đa dạng của các dân tộc trên thế giới càng rõ rệt hơn. Thêm vào đó, nghệ thuật đương đại rất phát triển.

Có hàng ngàn công trình kiến trúc, phòng tranh, bảo tàng và học viện nghệ thuật trên khắp đất nước. Canada còn là một trong các nước có nền điện ảnh và âm nhạc lớn nhất thế giới.

Canada là thành viên của cả Khối Thịnh vượng chung Anh (The Commonwealth of Nations) lẫn khối Cộng đồng Pháp ngữ (La Francophonie), và nhiều tổ chức quốc tế khác.

Canada hai lần tổ chức Đại hội Triển lãm Quốc tế: tại Montréal (Expos ’67) và tại Vancouver (Expos ’86); ba lần đăng cai Thế Vận Hội: tại Montréal (Thế vận hội Mùa hè 1976), tại Calgary (Thế vận hội Mùa đông 1988) và tại Vancouver (Thế vận hội Mùa đông 2010).

Các tỉnh bang và lãnh thổ tự trị

Canada có 10 tỉnh bang và 3 lãnh thổ tự trị phía Bắc.

Các tỉnh bang của Canada mang tên province để giữ truyền thống của thời họ thực sự là các tỉnh (hay province) của Đế quốc Anh. Trên thực tế, mỗi đơn vị hành chính này là một bang tự trị (tương đối, nhưng không hoàn toàn, giống một tiểu bang – state – của Hoa Kỳ hay một bang – Bundesland – của Đức) với một chính phủ bao gồm các hệ thống hành pháp, tư pháp, luật pháp, thuế, giáo dục, y tế, xã hội… riêng của họ.

Để tránh sự ngộ nhận với các tỉnh của nhiều quốc gia khác, cộng đồng người Việt tại Canada đã gọi đơn vị hành chính này là tỉnh bang. Từ tỉnh bang đã được dùng rất phổ biến trên các báo chí tiếng Việt phát hành tại Canada, tuy nhiên nhiều người vẫn dùng từ tỉnh, nhất là trong lối dùng hàng ngày.

Cơ chế hành chính của mỗi tỉnh bang tương đối giống trường hợp của liên bang. Với lời đề nghị của Thủ tướng Canada, Nữ hoàng cử một người dân trong tỉnh bang làm đại diện cho mình (Lieutenant governor).

Về mặt lập pháp, thay vì có hai viện như liên bang, quốc hội của mỗi tỉnh bang chỉ có một viện với tên khác nhau tuỳ theo từng tỉnh bang. Về mặt hành pháp, đảng chiếm đa số ghế trong quốc hội sẽ thành lập chính phủ, đảng chiếm nhiều ghế thứ nhì sẽ thành lập đối lập chính thức.

NHỮNG LÝ DO NÊN DU HỌC CANADA

Một nơi đáng để sống

Canada không chỉ có tuyết như bạn vẫn thường hay nghe. Ở đây vẫn có đầy đủ 4 mùa với những khu vực chưa bao giờ thấy tuyết rơi, nơi mà nhiệt độ có thể đạt đến 30 độ. Nếu có dịp, bạn nên đi khám phá Canada để thấy rằng, Canada không chỉ có những khu thành thị hiện đại mà còn có những tỉnh ngoại ô với khung cảnh thiên nhiên hùng vĩ. Trên đường đi, bạn sẽ bắt gặp các khu vườn quốc gia, các khu bảo tồn thiên nhiên cũng như những đỉnh núi và bãi biển tuyệt đẹp. Bạn sẽ phải thốt lên “WOW!” khi thưởng ngoạn thác Niagara, vườn quốc gia Banff hay dãy núi Rocky Mountains.

Liên Hợp Quốc đã công nhận Canada là một trong những nơi tốt nhất để định cư trong 20 năm. Có rất nhiều lý do dẫn đến sự công nhận này bên cạnh vẻ đẹp của thiên nhiên. Không giống như Mĩ, dịch vụ chăm sóc sức khoẻ ở Canada là miễn phí – một điểm đặc biệt hấp dẫn đối với sinh viên quốc tế. Canada cũng được xem là một trong những điểm đến du học an toàn và yên bình nhất, một nơi mà các bậc phụ huynh cảm thấy an tâm khi cho con mình theo học tại đây.

Chất lượng giáo dục cao

Canada cũng sở hữu một hệ thống giáo dục đạt tiêu chuẩn cao với chất lượng đã được công nhận trên khắp thế giới. Bằng cấp ở đây có giá trị tương đương với Mĩ, Vương quốc Anh và các điểm đến hàng đầu khác. Trong danh sách 100 trường đại học tốt nhất thế giới của Times Higher Education năm 2014 – 2015, có 4 đại diện đến từ Canada là Đại học Toronto, Đại học British Columbia, Đại học McGill và Đại học McMaster. Đại học Toronto, Đại học McGill và Đại học McMaster Canada cũng có tên trong bảng xếp hạng của QS năm 2014 – 2015 cùng với Đại học Montreal và Đại học Alberta. Trong cả hai “bảng vàng”, Đại học Toronto đều lọt vào top 20.

Tất cả các chương trình học thuật đều được kiểm duyệt bởi các trường đại học để duy trì chất lượng. Các cơ quan của chính phủ như Hiệp hội các trường Đại học và Cao đẳng Canada (Association of Universities and Colleges of Canada  – AUCC) có trách nhiệm đảm bảo các trường đại học vẫn đang cung cấp những dịch vụ giáo dục tốt nhất.

Một quốc gia đa văn hoá

Canada là một quốc gia đa văn hoá, là điểm đến của dòng người nhập cư (hơn 15 triệu người trong vòng 150 năm qua). Canada cũng là quốc gia đầu tiên có chính sách về đa văn hoá từ những năm 70, trong đó nêu cao vai trò của các sắc tộc khác nhau trong lãnh thổ. Một phần ba dân số Canada đến từ những quốc gia khác, trong khi một phần năm người Canada không sử dụng quốc ngữ (tiếng Anh và tiếng Pháp) làm ngôn ngữ chính. Ở Canada, bạn có thể bắt gặp nhiều người đến từ nhiều nơi khác nhau như Scotland, Ireland, Đức, Ý và Trung Quốc. Điều này giúp bạn có thể trải nghiệm nhiều hoạt động văn hoá đặc trưng và đa dạng.

Chi phí thấp

Mặc dù sở hữu nhiều thành phố lớn và hiện đại, chi phí ở Canada lại rẻ hơn nhiều so với Anh hay Mĩ. Số tiền bạn phải bỏ ra tại Toronto – thành phố đắt đỏ nhât Canada, không là bao so với chi phí tại London, New York hay Sydney. Điều này có nghĩa bạn có thể thoải mái tận hưởng cuộc sống thành thị tại Toronto, Montreal hay Vancouver mà không cần bận tâm nhiều về túi tiền.

Thêm vào đó, vì các trường đại học ở Canada được hỗ trợ từ các quỹ công lập, học phí ở đây ít hơn so với các trường ở Mĩ. Học bổng từ chính phủ hay từ chương trình học bổng của Canada cũng là những nguồn hỗ trợ tốt dành cho bạn

Kế hoạch sau khi tốt nghiệp

Một câu hỏi mà các du học sinh thường băn khoăn trước khi “xách balo lên và đi” là “Liệu mình có thể ở lại làm việc sau khi tốt nghiệp không?” Du học là con đường đổi đời của nhiều bạn sinh viên, tuy nhiên bạn cần phải chắc chắn rằng bạn có thể ở lại làm việc một cách hợp pháp. Ở Canada, sinh viên quốc tế sau khi tốt nghiệp có thể làm việc trong vòng 1 năm. Ngoài ra, sinh viên cũng có thể xin việc làm khi còn đang học.

90% sinh viên ở Canada tìm được việc làm trong vòng 6 tháng sau khi tốt nghiệp. Đây là tín hiệu tốt đối với những bạn mong muốn du học để có thểthu hút nhà tuyển dụng nhờ vào hồ sơ của mình.

HỆ THỐNG GIÁO DỤC CỦA CANADA

Hệ thống giáo dục Canada gồm có trường công lập và trường tư thục từ mẫu giáo cho đến đại học. Giáo dục thuộc trách nhiệm của tỉnh theo hiến pháp, có nghĩa là có sự khác biệt giữa hệ thống của các tỉnh khác nhau. Một điều đặc biệt trong hệ thống giáo dục của Canada là quy định khác biệt về độ tuổi ở các cấp họ giữa các bang khác nhau. Tuy nhiên, tiêu chuẩn khắp đất nước đều được đánh giá một cách đồng bộ.

Chính phủ cho phép chính quyền địa phương trực tiếp quản lý về chất lượng, chương trình giảng dạy cũng như thiết lập hệ thống giáo dục cơ sở. Chính quyền địa phương cũng được quản lý việc đăng ký và cấp phép cho các cơ sở đào tạo cũng như chương trình giảng dạy để đảm bảo tính hệ thống và sự đồng nhất trên toàn quốc.

Cơ quan lập pháp của mỗi địa phương được phát triển hệ thống và cơ chế giáo dục riêng dựa trên nền giáo dục chủ đạo của quốc gia để phát triển những nét tương đồng và khác biệt. Trách nhiệm pháp lý về giáo dục của mỗi địa phương sẽ được một số cơ quan thuộc các bộ có liên quan đến giáo dục thông qua. Thêm vào đó, một loạt chính sách về phát triển sự nghiệp giáo dục cũng được quyết định như việc thành lập các trường tư thục, các trung tâm đào tạo, các chương trình, hệ thống giảng dạy…

Mỗi địa phương có từ một đến hai cơ quan chuyên trách về giáo dục. Không có một bộ hay cơ quan ngang bộ nào chuyên trách về giáo dục trên toàn liên bang nhưng có một diễn đàn mà ở đó những người đứng đầu các cơ quan phụ trách giáo dục thảo luận, trao đổi các vấn đề chung liên quan, khai thác các hướng hợp tác, chia sẻ thông tin cũng như phối hợp các hoạt động giáo dục và giao lưu quốc tế.

Trong nhiều gia đình Canada, cả bố và mẹ đều đi làm thì trẻ em lớn lên dưới sự chăm sóc của người khác chứ không phải của cha mẹ mình. Người chăm sóc trẻ có thể là một bà mẹ khác nhận trông thêm vài đứa trẻ tại nhà, các cô giáo ở trung tâm hay bảo mẫu.

Phần lớn trẻ em bắt đầu đi học ở lứa tuổi 5 hay 6. Theo luật pháp Canada, trẻ từ 6 đến 16 phải đi học, thường bắt đầu từ trường mẫu giáo và kết thúc ở lớp 11 hoặc 12. Nói chung, bậc tiểu học từ mẫu giáo tới lớp 6, trung học phổ thông từ lớp 7 đến lớp 8 hoặc 9, trung học từ lớp 9 hoặc lớp 10 cho đến lớp 11 hoặc 12.

HỆ THỐNG GIÁO DỤC BẬC TRUNG HỌC

Giáo dục trung học bắt đầu khi kết thúc quá trình học tập năm lớp 6 và bắt đầu từ lớp 7. Tại Canada chính quyền các tỉnh bang chịu trách nhiệm về chính sách giáo dục trung học trong địa phương mình và mọi trường trung học phải thỏa mãn các tiêu chí, quy định khắt khe về phương pháp giáo dục của chính quyền các tỉnh bang thuộc Canada đề ra nhằm đảm bảo một nền giáo dục chất lượng cao. Tại đây, ngoài chất lượng giảng dạy tối ưu, phần lớn các trường trung học ở Canada còn có các chế độ hỗ trợ cho du học sinh như hỗ trợ về học thuật, hỗ trợ ngôn ngữ, hỗ trợ học sinh khuyết tật, hoạt động cộng đồng và các hoạt động ngoại khóa khác. Nếu có nhu cầu đến với Canada để học tập ở bậc trung học, du học sinh có hai lựa chọn đó là trường trung học công lập và tư thục.

  • Trung học Công lập

Trường trung học công lập được quản lý trực tiếp bởi chính phủ của tỉnh bang và được tài trợ từ ngân sách nhà nước. Chương trình học do chính quyền tỉnh bang chịu trách nhiệm. Các trường công lập có chương trình homestay (ăn ở với người bản xứ) cho du học sinh quốc tế. Mức học phí và chi phí homestay khoảng từ CAD$21.000 – $26.000 tùy vào từng trường. Có hai hệ thống trường công lập danh tiếng tại Toronto và Vancouver dành cho học sinh quốc tế muốn lấy bằng tú tài tại đây, là Toronto District School Board và Vancouver School Board.

  • Trung học Tư thục

Các trường trung học tư thục ở Canada chủ yếu hoạt động từ nguồn học phí và được đầu tư bởi cá nhân hay tổ chức độc lập. Các lớp học thường ít học sinh hơn và có sự chủ động hơn về chương trình học, tuy nhiên chất lượng và giáo trình vẫn phải được phê duyệt bởi chính quyền các tỉnh bang. Đối với học sinh quốc tế, có thể chọn ở trong kí túc xá tại trường hoạc ở homestay. Đa số các trường tư có những hỗ trợ về tài chính (học bổng, vay) cho những trường hợp thật sự cần thiết. Mức học phí và chi phí kí túc xá vào khoảng CAD$ 24.000 – 27.000/năm tùy vào trường. Cả hai hệ thống trường công lập và tư thục đều có các khóa học ngôn ngữ (tiếng Anh – tiếng Pháp) để hỗ trợ cho sinh viên quốc tế.

HỆ THỐNG GIÁO DỤC BẬC ĐẠI HỌC

Khi kết thúc lớp 11, 12 hay 13 tùy theo từng tỉnh, học sinh có thể theo học đại học, cao đẳng hoặc cao đẳng dạy nghề. Riêng tỉnh Quebec có thêm hệ thống CEGEP – là chữ viết tắt theo tiếng Pháp của Cao đẳng Phổ thông Dạy nghề và là hai năm phổ thông hoặc ba năm giáo dục kỹ thuật giữa bậc trung học và đại học.

Sau khi tốt nghiệp đại học, sinh viên có thể đăng ký các chương trình sau đại học gồm chương trình thạc sĩ từ một đến hai năm, chương trình tiến sĩ từ ba đến năm năm. Trường đại học Toronto, đại học British Columbia và đại học McGill ở Montreal là ba trong số các trường nổi tiếng của Canada được quốc tế công nhận.

Hồ nước mang tên trường đại học British Columbia

Canada có trên 95 trường đại học nổi tiếng thế giới về chất lượng giảng dạy và nghiên cứu. Vì thế, bằng cấp của Canada được công nhận trên khắp thế giới.

Các trường đại học Canada được nhà nước tài trợ trên quy mô lớn và đều có chất lượng cao, không phân biệt đại điểm hay ngành học, số lượng sinh viên học toàn thời gian tại mỗi trường từ 1.000 cho đến trên 35.000. Các trường này có nhiều loại hình đào tạo và cấp đủ loại văn bằng từ cử nhân, kỹ sư cho đến tiến sĩ, kể cả chứng chỉ và diploma chuyên môn.

Học phí tùy thuộc vào mỗi tỉnh, mỗi trường và mỗi chương trình học. Năm học ở đại học thường bắt đầu từ tháng 9 đến tháng 5. Một số trường theo hệ thống 2 hoặc 3 học kỳ kể cả mùa hè. Ở Canada không có thi tuyển sinh đại học chung mà chỉ xét tuyển. Mỗi trường đề ra tiêu chuẩn nhập học riêng và xét hồ sơ theo từng trường hợp cụ thể.

Canada cũng có chính sách tặng học bổng, giài thưởng hay cho sinh viên vay tiền để học, nhưng chủ yếu dành cho sinh viên Canada hay thường trú nhân. Các khoản hỗ trợ này hiếm khi đủ để trang trải toàn bộ chi phí học tập và sinh viên thường vẫn phải đi làm thêm để bù đắp chi phí sinh hoạt. Học bổng dành cho học sinh quốc tế cũng có tại một số trường Canada, phần lớn là các trường đại học dành cho những học sinh có học lực xuất sắc. Nhiều tổ chức của Canada cũng trao tặng học bổng cho du học sinh, nghiên cứu sinh quốc tế nhưng những học bổng này thường dành cho các sinh viên sau đại học và các vị giáo sư đang học tập hoặc nghiên cứu đề tài đặc biệt.

Trong vài năm gần đây, một số trường đại học Canada cũng có học bổng dành cho sinh viên Việt Nam theo học trong năm đầu tiên. Học bổng Canada cũng được cấp thông qua một số hiệp định song phương giữa Canada, tỉnh Quebec, tổ chức Pháp ngữ và chính phủ Việt Nam. Du học sinh có thể tìm hiểu bằng cách liên hệ với Bộ Giáo Dục Đào Tạo, Đại Sứ Quán, Lãnh Sự Quán Canada tại Việt Nam.

HỆ THỐNG GIÁO DỤC BẬC CAO ĐẲNG

Có 175 cơ sở giáo dục sau trung học là thành viên của Hiệp Hội Các Trường Cao Đẳng Cộng Đồng Canada (ACCC). Các trường cao đẳng này được biết đến qua một loạt danh hiệu như: cao đẳng cộng đồng, học viện kỹ thuật, cao đẳng đại học và CEGEP. Tất cả các cơ sở giáo dục này là đáp ứng nhu cầu của các ngành kinh doanh, công nghiệp, dịch vụ công cộng và đáp ứng nhu cầu học tập của các học sinh tốt nghiệp phổ thông có định hướng nghề nghiệp, các sinh viên tốt nghiệp đại học đang tìm kiếm việc làm cũng như yêu cầu học tập thường xuyên của người lớn tuổi.

Trong thực tế có rất nhiều sinh viên đã tốt nghiệp đại học theo học cao đẳng để hoàn thành kỹ năng chuyên môn của mình. Nhìn chung, các trường cao đẳng có giáo trình giảng dạy chuyên sâu về nghề nghiệp nhiều hơn là các đại học, với các lớp học sĩ số nhỏ, có các khóa học thực tập bên ngoài trường, không gian lớp học và phòng lab thông thoáng, cách giảng dạy tác động qua lại và luôn có nhiều cấp độ nhập học khác nhau từ các ngành kỹ thuật cho đến các ngành nghệ thuật sáng tạo.

Các trường cao đẳng là các trung tâm đào tạo xuất sắc về nhiều lĩnh vực như công nghệ thông tin, quặng mỏ, môi trường, khách sạn và du lịch. Các chương trình học toàn thời gian và bán thời gian khác bao gồm y tế, kinh doanh, nâng cao trình độ văn hóa, nghệ thuật ứng dụng, dịch vụ xã hội, …Trường cao đẳng là cơ sở giáo dục năng động, thường xuyên thay đổi để đáp ứng nhu cầu kinh tế và xã hội của cộng đồng.

HỆ THỐNG TRƯỜNG NGOẠI NGỮ

Canada có hai ngôn ngữ chính thức, có nghĩa là học sinh quốc tế có thể đến Canada để học tập, du học hè bằng tiếng Anh (ESL) hoặc bằng tiếng Pháp như là sinh ngữ hai (FSL). Nhiều người chọn học bằng tiếng Anh ở Canada do có nhiều trường dạy tiếng Anh xuất sắc và do giọng Canada trung hòa dễ nghe. Nhiều năm qua, Canada đã phát triển chuyên môn rất cao trong giảng dạy tiếng Anh do có nhiều dân nhập cư muốn nâng cao kỹ năng tiếng Anh của họ

Học sinh quốc tế có thể theo học tiếng Anh phổ thông, thương mại hoặc cho mục đích riêng. Ngoài ra học sinh cũng có thể được đào tạo để giảng dạy môn tiếng Anh. Nói chung các trường tư thục dạy tiếng Anh đều linh động về học kỳ, chương trình và lịch nhập học theo yêu cầu hơn các trung tâm sinh ngữ của đại học và cao đẳng. Hầu hết các trường dạy tiếng Pháp đều ở tỉnh Quebec. Tương tự như các chương trình dạy tiếng Anh, học sinh có thể theo học chương trình tiếng Pháp vào bất cứ lúc nào. Riêng các du học sinh ghi danh chương trình tiếng Pháp hoặc tiếng Anh trong thời gian 6 tháng trở lại có thể học ở Canada bằng visa du lịch.